पारिजातको वैज्ञानिक नाम निक्टान्थस (ल्थअतबलतजगक) अर्थात् निशा–पुष्प हो । यो जाई परिवारको वनस्पति हो, तर यसको पात भने कमलो र मुलायम नभई झण्डै खाक्सी जस्तै खस्रो हुन्छ । पारिजात पूलका बारे पनि रोचक पौराणिक कथाहरू सुन्न पाइन्छ । यसको सुगन्ध र रातको महकलाई लिएर कतैकतै यस पूललाई रातकी रानी पनि भन्ने चलन छ । पारिजातको पूल महिलाको नाकको पूलीझैँ फक्रिएको हुन्छ र चाँदी जस्तै सेतो हुन्छ । पूलीको नली भने सुन्तले रंगमा अलि पहेँलो पहेँलो हुन्छ । यस वनस्पतिको प्रजातीय नाम आर्वोट्रिष्टिसले पनि दुःखित वृक्ष भन्ने नै अर्थ जनाउँछ । पारिजातको पूरा नाम निक्टान्थस आर्वोट्रिष्टिस (ल्थअतबलतजभक बचदयच–तचष्कतष्क) को अर्थ लगाउन थाल्यौँ भने ‘रातमा पूल्ने दुःखित वृक्ष’ भन्ने कुरा खुल्न आउँछ । ग्रीक भाषाको शाब्दिक संयोजनले यही भन्छ ।
पारिजातको धार्मिक महत्वः
हिन्दु धर्ममा आस्था राख्नेहरूले देवीदेवताको पूजा आरधाना गर्दा पारिजातको प्रयोग गर्नु शुभ मानिन्छ । सुन्दर पारिजातको पूल देख्दा जति सुन्दर लाग्छ त्यत्तिकै रहस्यमय छ यो पूलसँग जोडिएका धार्मिक किंवदन्तीहरू ।
पारिजातसम्बन्धी एक वियोगान्त किम्वदन्ती यस्तो छ : ‘पारिजात एक राजपुत्री थिइन्  । उनको सूर्यसँग गहिरो प्रेम थियो । तर, पछि सूर्यले उनलाई तिरस्कार गरी टाढिन्छन्  । प्रेमवियोग खप्न नसकेर पारिजातले आत्महत्या गर्छिन् । उनको दाहसंस्कार गरिन्छ  । उनको चिताको खरानीबाट एउटा वनस्पति उत्पन्न हुन्छ सोही वनस्पति हो पारिजात  ।’ सूर्यले तिरस्कार गरेकै कारण सूर्योदय हुनु अगावै पारिजातका सबै पूmन् भन्ने जनविश्वास छ ।
वास्तुमा पारिजातः
रातभर ढकमक्क पूलेर बिहान सूर्य उदाउनुभन्दा पहिला झरिसक्ने पारिजातले मानव मस्तिष्कलाई शान्त बनाउने विश्वास गरिन्छ । वास्तुशास्त्रले पारिजातलाई घरमा भएका नकारात्मक ऊर्जालाई हटाएर सकारात्मक ऊर्जा भर्ने वृक्षका रुपमा व्याख्या गर्दछ । वास्तुका अनुसार पारिजातको बिरुवा घरमा राख्दा सुखसमृद्धि मिल्छ र यो बिरुवाले वास्तु दोष हटाउँछ । पारिजातलाई घरमा लगाउँदा वास्तु, देव र पितृदोष समेत नास निवारण हुने विश्वास छ ।
पारिजातको बोट घरको उत्तर वा पूर्व दिशामा लगाउनुपर्छ । यसरी पारिजातको बिरुवा नकारात्मकता हट्छ र घरमा सुख शान्ति कायम रहन्छ । यसलाई घरको पश्चिम दिशामा पनि लगाउन सकिन्छ तर, दक्षिण दिशालाई यमको दिशा मानिन्छ । त्यसैले दक्षिणमा पारिजातको बिरुवा रोप्नु अशुभ मानिन्छ । पारिजातलाई छोए मात्र पनि सम्पूर्ण थकान मेटिने र शरीर स्पूmर्ति हुने विश्वास गरिन्छ  । पारिजातका पूल पूल्ने र झर्ने स्थानको वरपर सुख शान्ति कायम रहन्छ । पारिजातको बिरुवा लगाइएका घरमा बस्ने मानिसको दीर्घायु हुनुका साथै पापबाट मुक्ति मिल्ने जनविश्वास रहेको छ ।
समुद्र मन्थनका बेला निस्किएका १४ रत्नमध्ये पारिजातको बोट ११ औं स्थानमा रहेको धार्मिक विश्वास छ । हरिवंश पुराणमा उल्लेख भएअनुसार पारिजातको पुष्प देवता र दानवबीच भएको समुद्र मन्थनबाट उत्पत्ति भएको थियो । पछि भगवान् इन्द्रले यो वृक्षलाई इन्द्रलोक लिएर गएका थिए ।
पारिजातमा चमत्कारी औषधीय गुणहरू रहेको हुन्छ । पारिजातका पूल, पात, बोक्रा र बीउहरू पनि उपयोगी छन् । यसको चिया स्वादमा उत्कृष्ट मात्र होइन स्वास्थ्य स्वास्थ्यमा पनि धनी छ । तपाईं यस चियालाई विभिन्न तरीकाले बनाउन सक्नुहुन्छ र तपाईंले स्वास्थ्य र सुन्दरताको धेरै फाइदाहरू लिन सक्नुहुन्छ । यसको फाइदा र विभिन्न स्वास्थ्य समस्याहरूको लागि चिया बनाउने तरिकाहरू जान्नुहोस्  :
जोर्नीको दुखाइ : पारिजातको पातहरू पिंधेर तिनीहरूको पिसाई पछि, यो पेष्टलाई पानीमा राख्नुहोस् र मात्रा आधा नघटाएसम्म उमालेर । अब यसलाई चिसो र बिहान खाली पिउनुहोस् । नियमित रूपमा यो सेवन गर्नाले जोर्नीहरूसँग सम्बन्धित अन्य समस्याहरू पनि हट्नेछ ।
खोकी वा सुख्खा खोकी : पानीमा हर्सिंगारका पातहरू उमालेर पिउँदा पूर्णतया हटाउन सकिन्छ । यदि तपाइँ चाहनुहुन्छ भने, तपाईं यसलाई सामान्य चियामा उमाल्न सक्नुहुन्छ वा यसलाई पिउन वा पीस गर्न सक्नुहुन्छ र यसलाई महको साथ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ ।
ज्वरो : पारिजातको पातको चिया पिउँदा कुनै पनि प्रकारको ज्वरोमा लाभदायक हुन्छ । डेंगुबाट मलेरिया वा चिकनगुनिया, यसमा सबै प्रकारका विष हटाउन सक्ने क्षमता छ ।
साइटियाटिका : पारिजातका ५ देखि १० पातहरू दुई कप कपमा कम तातोमा उमाल्नुहोस् र आधा छोडिदा ष्टोभबाट हटाउनुहोस् । जब चिसो हुन्छ, साँझ खाली पेटमा पिउनुहोस् । एक हप्तामा तपाईं फरक महशुस गर्नुहुनेछ ।
मुटु रोग : पारिजातको प्रयोग हृदय रोगका लागि धेरै लाभदायक हुन्छ । १ तय देखि २० पूल वा यसको रस उपभोग गर्नु हृदय रोगलाई रोकथाम गर्न प्रभावकारी छ ।
प्रतिरक्षा : पारिजात पात वा यसको चियाको रस बनाएर, नियमित रूपमा पिउँदा शरीरको प्रतिरोध क्षमता बढ्छ र शरीर सबै प्रकारका रोगहरू विरुद्ध लड्न सक्षम छ । यस बाहेक पेट, गन्ध र महिला रोगहरूमा गँड्यौला हुनु पनि धेरै लाभदायक हुन्छ ।